مىزدند و حكاياتى در كتابهاى رجال و تراجم به مناسبت فتواها و قياسات او نقل كرده‌اند . « ابو حنيفه » پس از انحراف از حضرت صادق عليه السلام خود مستقلا بر اريكهء تدوين نشست و عده‌اى از جمله : « ابو يوسف قاضى » و « محمد بن حسن شيبانى » و « فضيل عياض » و « بشر حافى » از شاگردان او بودند . مذهب حنفى در دولت عثمانى بسيار توسعه يافت و در حكم مذهب رسمى آن دولت بود . « ابو حنيفه » قضاوت كوفه را كه به وى پيشنهاد كردند نپذيرفت . سرانجام به زندان افتاد و پس از شكنجه‌هاى زيادى در ماه رجب سال 150 هجرى در زندان بغداد درگذشت . مقبره‌اش در بغداد معروف است . از تأليفات او « الفقه الاكبر » در كلام است كه شروح زيادى بر آن نوشته شده است . و ديگرى « المسند » اوست كه به مسند امام اعظم يا مسند « ابو حنيفه » معروف است . اين مسند در علم فقه است و بعضى از بزرگان ، احاديث آن را به ابواب فقهيّه مرتب ساخته‌اند . « مسند شافعى » تأليف « امام ابو عبد الله محمد بن ادريس شافعى » ، سال 1306 هجرى ، چاپ مطبعه خليلى ، شهر اره هند . « ابو عبد الله محمد بن ادريس » ، از علماى بنام و يكى از ائمه اربعهء اهل سنت و جماعت است و از رجال اول قرن سوم به شمار مىآيد . و به مناسبت اين كه جدش « شافع بن سائب » است ، به « شافعى » مشهور شده است . نسبش با بنى هاشم و بنى اميه پيوند پيدا مىكند . چندين كتاب در شرح حال او و پيروانش تأليف شده است كه مشهورترين آنها « طبقات شافعى سبكى » است كه در شش مجلد به طبع رسيده است . « شافعى » در سال 150 هجرى كه مصادف با روز درگذشت « ابو حنيفه » بود ، در محل غزه كه در اقصاى شام از ناحيهء مصر است متولد شده و در مكه نشو و نما يافته و در آنجا و مدينه به اخذ كمال پرداخته است . پس از آن ، دوبار به بغداد مسافرت كرده و در هر بار به نقل احاديث اشتغال